تبلیغات
تکنولوژِی ارتباطات و فناوری اطلاعات( ICT ) - زنان فضانورد: بانی دانبار؛ علم‌آموزی، کلید حل مشکلات

tumblr_mhk04hVOsK1rn3qjbo1_500

شادی حامدی آزاد

بانی دانبار در سوم مارس ۱۹۴۹ (۱۲ اسفند ۱۳۲۷) در خانواده‌ای آمریکایی با تبار اسکاتلندی در واشینگتن به دنیا آمد و پرورش یافت. به‌گفته‌ی خودش در مصاحبه‌ای با بخش اسکاتلندی بی‌بی‌سی، رشدیافتن در کنار پدربزرگ و مادربزرگی مهاجر، که برای به‌دست‌آوردن موفقیت‌های بیشتر و کشف افق‌های تازه از سرزمین مادری مهاجرت کرده بودند، به او برای واردشدن به عرصه‌ی علم انگیزه داده است. پدربزرگش بر این باور بوده که برای درنوردیدن افق‌های تازه باید بیشتر و بیشتر آموخت.

دانبار در مأموریت STS-32

دانبار در مأموریت STS-32

او پس از فارغ‌التحصیلی در رشته‌ی مهندسی سرامیک از دانشگاه واشینگتن در بخش خدمات کامپیوتری شرکت بویینگ در سِمَت تحلیل‌گر سامانه‌ها مشغول به کار شد. در سال ۱۹۷۵ (۱۳۵۴) کارشناسی‌ارشد مهندسی سرامیک را از همان دانشگاه گرفت و بلافاصله از او دعوت شد تا در مقام دانشمند مهمان در پژوهشی درمؤسسه‌ی پژوهشی انرژی اتمی (AERE) در نزدیکی آکسفورد انگلستان مشارکت کند. پس از این دوره، جایگاه پژوهشگر ارشد مهندسی در بخش فضایی شرکت راکوِل اینترنشنال(Rockwell International) در کالیفرنیا به او پیشنهاد شد. (شرکت راکوِل اینترنشنال شرکت معظم آمریکایی در نیمه‌ی دوم قرن بیستم بود که در صنایع هواپیماسازی، فضاپیماسازی، و اتوماسیون صنعتی فعال بود. بعدها این شرکت بزرگ به چند شرکت کوچک تقسیم و برخی از بخش‌ها هم منحل شد.) وظایف او در آنجا شامل توسعه‌ی تجهیزات و فرایندها برای تولید سامانه‌ی حفاظت حرارتیِ شاتل فضایی بود. خانم دانبار در سال ۱۹۸۳ (۱۳۶۲) دکتری مهندسی مکانیک و بیومکانیک را از دانشگاه هیوستون تگزاس گرفت. پایان‌نامه‌ی چندموضوعی او (شامل علوم مواد و فیزیولوژی) شامل سنجش آثار پرواز فضایی شبیه‌سازی‌شده بر قدرت استخوان‌ها و شدت شکستگی استخوانی می‌شد. او پس از دریافت درجه‌ی دکتریْ استادیار رشته‌ی مهندسی مکانیک در دانشگاه هیوستون شد.

خانم دانبار به‌طور شخصی خلبانی را فراگرفته است و در کارنامه‌ی خود بیش از ۲۰۰ ساعت پرواز با هواپیماهای تک‌موتوره و بیش از ۱۰۰ ساعت کمک‌خلبانی هواپیمای جت Cessna Citation (نوعی جت تجاری) را دارد. او همچنین بیش از ۷۰۰ ساعت سرنشین عقب جت ۳۸-T بوده است.

در سال ۱۹۷۸ (۱۳۵۷) سِمَت کنترل‌گر پرواز/متصدی بار در مرکز فضایی لیندن جانسون به او پیشنهاد شد و یک سال بعد او کنترل‌گر پرواز در مأموریت بازگشت اسکای‌لَب بود و پس از آن هم متصدی بار و متصدی پروژه برای بسیاری از پروازهای شاتل فضایی شد. خانم دانبار در تابستان ۱۹۸۱ فضانورد رسمی ناسا شد. وظایف فنی او پیش از پرواز به فضا شامل کار در آزمایشگاه مجتمع‌سازی سامانه‌های الکترونیکی شاتل فضایی (SAIL)، عضویت در هیئت کنترل تجهیزات خدمه‌ی پرواز، عضویت در گروه پشتیبانی علمی اداره‌ی فضانوردان، و گروه پشتیبانی توسعه‌ی کاربردی سامانه‌ی بازوی خودکار شاتل (RMS) بود.

«مایلم دوره‌ی آموزشی جدیدی را برای همه‌ی دانشجویان رشته‌های مهندسی برگزار کنم تا به آن‌ها یادآوری شود که علوم مهندسی چطور طی تاریخ زندگی ما را متحول کرده و اوج این تحول چطور در کاوش‌های فضایی خود را نشان می‌دهد. آن‌ها باید بیاموزند که علوم تجربی، ریاضی و مهندسی چقدر برای توسعه‌ی فناوری‌هایی که ما را در زندگی روزمره احاطه کرده‌اند و نیز در حل چالش‌های اساسی جامعه – در حوزه‌های حمل‌ونقل، ارتباطات، محیط‌زیست و حتی مشکلات اجتماعی – مهم‌اند».

سرانجام خانم دانبار در ۳۰ اکتبر ۱۹۸۵ (۸ آبان ۱۳۶۴) سوار بر شاتل فضایی چلنجر در مأموریت اسپیس‌لب ۱-D آلمان غربی به فضا سفر کرد. این نخستین و تنها مأموریت با هشت فضانورد، بزرگ‌ترین پرواز فضایی تاکنون، و نخستین مأموریتی بود که بودجه‌ی آن را کشور دیگری تأمین کرده بود و فعالیت‌های کنترل پروژه در آن از خارج از ایالات متحده انجام می‌شد. در این مأموریت ۷ روزه بیش از ۷۵ آزمایش علمی در حوزه‌های علوم فیزیولوژیک، علوم مواد، زیست‌شناسی، و جهت‌یابی انجام شد. خانم دانبار در این پرواز مسئول کار با اسپیس‌لب و زیرسامانه‌های آن بود. او شش ماه برای انجام‌دادن این آزمایش‌ها در آلمان، فرانسه، سوییس، و هلند آموزش دیده بود. این مأموریتْ آخرین پرواز موفق شاتل چلنجر پیش از حادثه‌ی انفجار آن بود.

مأموریت STS-71

مأموریت STS-71

خانم دانبار برای دومین بار سوار بر شاتل کلمبیا در ۹ ژانویه ۱۹۹۰ (۱۹ دی ۱۳۶۸) به فضا رفت. در این مأموریت ۱۰ روزه ماهواره‌ی Syncom IV-F5 در مدار قرار گرفت و تعدادی آزمایش علمی نیز انجام شد؛ ازجمله آزمایش اختلال ریزگرانش (MDE) با استفاده از ابزار آزمایش سیالات (FEA)، آزمایش رشد بلورهای پروتئینی (PCG)، موقعیت‌سنجی طول و عرض جغرافیایی (L3)، و چندین آزمایش دیگر. خانم دانبار در این مأموریت پژوهشگر اصلی آزمایش MDE/FEA بود. افزون بر این، چند تست پزشکی هم برای سنجش سازگاری انسان با مأموریت‌های طولانی‌مدت فضایی انجام شد.

سومین پرواز خانم دانبار سوار بر شاتل کلمبیا در ۲۵ ژوئن ۱۹۹۲ (۴ تیر ۱۳۷۱) در مأموریت آزمایشگاه ریزگرانش-۱ ایالات متحده بود. او در این مأموریت، که ویژه‌ی بررسی فیزیک سیالات در شرایط ریزگرانش و علوم مواد بود، در سِمَت فرمانده بار خدمت می‌کرد. در این پرواز چهار فضانورد به مدت ۱۳ روز بیش از ۳۰ آزمایش علمی را انجام دادند؛ از جمله بررسی رشد بلورهای پروتئینی، فیزیک تنش سطوح، رشد بلورهای زئولیت (سیلیکات‌های آبدار)، و فیزیولوژی انسان.

در سال ۱۹۹۳ (۱۳۷۲) خانم دانبار به سمت معاون مدیر اداره‌ی علوم حیات و ریزگرانش مرکز ناسا در واشینگتن منصوب شد. او را در زمستان ۱۹۹۴ به شهرک ستارگان روسیه اعزام کردند تا به مدت ۱۳ ماه برای اقامت سه‌ماهه در ایستگاه فضایی میر روسیه آموزش ببیند. در بهار ۱۹۹۵ (۱۳۷۴) سازمان فضایی روسیه اعلام کرد که او شایستگی انجام‌دادن چنین پروازی را دارد. به این ترتیب، چهارمین مأموریت فضایی خانم دانبار سوار بر شاتل آتلانتیس روز ۲۷ ژوئن ۱۹۹۵ (۶ تیر ۱۳۷۴) آغاز شد. این نخستین پرواز شاتل فضایی برای اتصال به ایستگاه میر بود که در آن چند فضانورد جایگزین فضانوردان میر شدند. در این مأموریت ۹روزه آزمایش‌های سنجش پزشکی روی خدمه‌ی میر که قرار بود به زمین بازگردند انجام شد؛ ازجمله سنجش اثر بی‌وزنی بر دستگاه‌های قلبی-عروقی، قلبی-ریوی، استخوانی-ماهیچه‌ای، و دستگاه ایمنی بدن.

پنجمین و آخرین سفر فضایی خانم دانبار سوار بر شاتل اندیور بود که در روز ۲۲ ژانویه ۱۹۹۸ (۲ بهمن ۱۳۷۶) آغاز شد. این پرواز هشتمین مأموریت اتصال شاتل به میر بود که در آن بیش از ۴۵۰۰ کیلوگرم تجهیزات علمی بین میر و شاتل ردوبدل شد. در این مأموریت ۸روزه خانم دانبار بار دیگر فرمانده بار بود.KSC-95EC-0871

بانی دانبار در کل بیش از ۴۰ روز را در فضا سپری کرده است. او عضو انجمن سلطنتی ادینبورگ انگلستان و چندین انجمن علمی در آمریکاست؛ ازجمله کمیته‌ی مؤسس آکادمی علوم واشینگتن، کمیته‌ی مؤسس آکادمی پزشکی و مهندسی و علوم تگزاس، انجمن مهندسان مکانیک آمریکا، انجمن سرامیک آمریکا، مؤسسه‌ی ملی مهندسان سرامیک، انجمن مهندسی پزشکی، انجمن آمریکایی پیشرفت علوم، انجمن پژوهش‌های مواد، آکادمی جهانی هوافضا، انجمن هواپیماهای آزمایشی، انجمن زنان مهندس، و انجمن کاوشگران فضا (همین امسال او در مقام نخستین زن در تاریخ ۲۵ساله‌ی این انجمن برای عضویت در کمیته‌ی اجرایی آن انتخاب شد).

بانی دانبار در کل بیش از ۴۰ روز را در فضا سپری کرده است. او عضو انجمن سلطنتی ادینبورگ انگلستان و چندین انجمن علمی در آمریکاست.

او همچنین چندین مدال افتخار، مدرک افتخاری، و جایزه دریافت کرده است (یا به‌زودی خواهد کرد)؛ ازجمله واردشدن نامش در تالار افتخارات فضانوردان در فلوریدا (بهار ۲۰۱۳)، جایزه‌ی الماس کالج مهندسی دانشگاه واشینگتن برای یک عمر خدمت عمومی (۲۰۱۲)، جایزه‌ی رالف رو از انجمن مهندسان مکانیک آمریکا (۲۰۰۹)، دو مدرک افتخاری دکتری از دانشگاه‌های اوپن و داندی بریتانیا در تقدیر از او برای مشارکت در تأسیس مدرسه‌ی تخصصی فضا در اسکاتلند (۲۰۰۸)، جایزه‌ی جیمز مولر از انجمن سرامیک آمریکا (۲۰۰۰)، واردشدن نامش در تالار افتخارات جهانی زنان در فناوری (در مقام یکی از ۵ زنی که سالانه این افتخار را کسب می‌کنند؛ در سال ۲۰۰۰)، مدال‌های پرواز فضایی ناسا (۱۹۸۵، ۱۹۹۰، ۱۹۹۱، ۱۹۹۵ و ۱۹۹۸)، جایزه‌ی دستاورد ممتاز ناسا (۱۹۹۷)، به‌دست‌آوردن عضویت بُرد مشاوران مهندسی بنیاد ملی علوم (۱۹۹۳ تاکنون)، مدال موفقیت خارق‌العاده ناسا (۱۹۹۶)، مدال رهبری ممتاز ناسا (۱۹۹۳)، جایزه‌ی جودیت رِزنیک از انجمن حرفه‌ای مهندسان الکترونیک (IEEE) (1993)، مدال رزنیک-چلنجر از انجمن زنان مهندس (۱۹۹۳)، جایزه‌ی خدمت خارق‌العاده ناسا (۱۹۹۱ و ۱۹۸۸)، زن فارغ‌التحصیل ممتاز مهندسی در دانشگاه هیوستون (۱۹۹۱)، جایزه‌ی شوارتزوالدر از انجمن سرامیک آمریکا (۱۹۹۰)، زن فارغ‌التحصیل ممتاز مهندسی در دانشگاه واشینگتن (۱۹۸۹)، به‌دست‌آوردن عضویت دائمی در انجمن سرامیک آمریکا (۱۹۸۶)، جایزه‌ی گریوز-واکر از انجمن سرامیک آمریکا (۱۹۸۵)، و لقب مهندس سال به انتخاب شرکت راکوِل اینترنشنال (۱۹۷۸).

8th Annual Living Legends of Aviation Awards Ceremony - Arrivals

خانم دانبار در سال ۲۰۰۵ (۱۳۸۴) از ناسا بازنشسته شد و از آن پس به مدت پنج سال مدیر و همچنین مدیر ارشد اجرایی موزه‌ی پرواز (Flight Museum) در سیاتل بود. او اکنون ریاست مرکز جدید STEM (علوم، فناوری، مهندسی، ریاضی) دانشگاه هیوستون را برعهده دارد و قرار است از سال آینده در این دانشگاه دوباره به تدریس هم بپردازد. او در مصاحبه با خبرنامه‌ی دانشگاه می‌گوید: «مایلم دوره‌ی آموزشی جدیدی را برای همه‌ی دانشجویان رشته‌های مهندسی برگزار کنم تا به آن‌ها یادآوری شود که علوم مهندسی چطور طی تاریخ زندگی ما را متحول کرده و اوج این تحول چطور در کاوش‌های فضایی خود را نشان می‌دهد. آن‌ها باید بیاموزند که علوم تجربی، ریاضی و مهندسی چقدر برای توسعه‌ی فناوری‌هایی که ما را در زندگی روزمره احاطه کرده‌اند و نیز در حل چالش‌های اساسی جامعه – در حوزه‌های حمل‌ونقل، ارتباطات، محیط‌زیست و حتی مشکلات اجتماعی – مهم‌اند». او همچنین برنامه‌ی بورسیه‌ی هوافضای واشینگتن را با همراهی ناسا و ایالت واشینگتن برای دانش‌آموزان دبیرستان‌های این ایالت طراحی کرده است.

قسمت بعدی زنان فضانورد دوشنبه‌ی هفته‌ی بعد منتشر می‌شود.



  • صبح
  • استاندارد
  • کارت شارژ همراه اول